Nekromantejon nad Acheronem

W mitologii greckiej Acheron był rzeką świata podziemnego, rzeką smutku, przez którą Charon przewoził dusze zmarłych. W pobliżu Mesopotamos wpadał do Jeziora Acheruzyjskiego i łączył się z Kokytosem („lament”). Starożytni autorzy umieszczali tu wyrocznię umarłych, gdzie żywi mogli przywoływać dusze przodków. W „Odysei” Homera to właśnie tędy Odyseusz zszedł do Hadesu. Herodot opowiada, jak Periander, tyran Koryntu, wysłał tu posłańców, by wypytali jego zmarłą żonę Melissę.

W 1958 roku archeolog Sotirios Dakaris uznał wzgórze Agios Ioannis nad rzeką za Nekromantejon. Prowadził tu wykopaliska w latach 1958–1964 i 1976–1977. Zachowany budynek pochodzi z końca IV lub początku III wieku p.n.e. i został spalony przez Rzymian w 167 r. p.n.e. Jego potężne mury poligonalne otaczają labirynt korytarzy i pomieszczeń. Pod centralną salą znajduje się krypta wykuta w skale, przykryta piętnastoma kamiennymi łukami. Badanie akustyczne Uniwersytetu Arystotelesa w Salonikach wykazało, że dźwięk prawie nie odbija się w tym podziemnym pomieszczeniu. W XVIII wieku na szczycie zbudowano klasztor św. Jana Chrzciciela, a jego kościół stoi do dziś.

Identyfikacja ta jest dziś przedmiotem sporu. Wielu badaczy uważa, że budynek był dużym, ufortyfikowanym gospodarstwem z okresu hellenistycznego. Znaleziono tu brązowe części co najmniej siedmiu katapult, które Dakaris interpretował jako elementy dźwigu służącego do inscenizowania zjaw. Na pobliskim wzgórzu Xylokastro znajdują się mury starożytnej Efyry (Kichyros), jedynego potwierdzonego akropolu mykeńskiego w Epirze.