Μονή Κάτω Παναγιάς (Άρτα)

Η Ιερά Μονή Γεννήσεως της Θεοτόκου, γνωστή ως Κάτω Παναγιά, βρίσκεται στους πρόποδες του λόφου Περάνθης, δίπλα στον ποταμό Άραχθο, λίγο δυτικά της Άρτας και περίπου 50 χλμ. (1 ώρα) από την Πρέβεζα. Ιδρύθηκε γύρω στο 1250 από τον Μιχαήλ Β΄ Δούκα, δεσπότη της Ηπείρου, και τη σύζυγό του Θεοδώρα, μετέπειτα αγία, όταν το Δεσποτάτο βρισκόταν στην ακμή του. Το όνομα «Κάτω Παναγιά» την ξεχωρίζει από την Παρηγορήτισσα, που είναι χτισμένη ψηλότερα, μέσα στην πόλη.

Η παράδοση λέει ότι ο Μιχαήλ την έχτισε, μαζί με δύο ακόμη μοναστήρια, ως πράξη μετάνοιας για τη συζυγική του απιστία. Από τα πρώτα κτίσματα σώζεται μόνο το καθολικό: σταυρεπίστεγος ναός με περίτεχνο κεραμοπλαστικό διάκοσμο και κομμάτια μαρμάρου από τα ερείπια της αρχαίας Αμβρακίας. Στη δυτική εξωτερική πλευρά του φαίνεται το μονόγραμμα του Μιχαήλ Δούκα. Οι τοιχογραφίες είναι από διάφορες περιόδους, οι παλαιότερες από την εποχή της κατασκευής· όλες έχουν συντηρηθεί, και κάποιες είναι έργο του μεταβυζαντινού Αρτινού ζωγράφου Αλέξιου.

Από το 1953 είναι γυναικεία μονή. Επί της πρώτης ηγουμένης οι μοναχές λειτούργησαν οικοτροφείο θηλέων και ύφαιναν χαλιά στον αργαλειό, και το μοναστήρι ξαναβρήκε ζωή. Σήμερα ζουν και καλλιεργούν εδώ περίπου δώδεκα μοναχές.